Thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng, khơi thông nguồn lực đất đai

Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, trên phạm vi cả nước vẫn còn không ít dự án, công trình bị đình trệ, kéo dài do những vi phạm, vướng mắc phát sinh trong quá trình giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, xác định nghĩa vụ tài chính… xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực. Tình trạng này không chỉ gây lãng phí nguồn lực đất đai, vốn đầu tư của Nhà nước và xã hội mà còn ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, người dân và môi trường đầu tư, kinh doanh.

Ảnh minh họa

Trước thực tiễn đó, Bộ Chính trị đã ban hành các Kết luận số 182-KL/TW ngày 29/7/2025, Kết luận số 218-KL/TW ngày 24/11/2025 và Kết luận số 24-KL/TW ngày 13/4/2026, định hướng việc xử lý các vi phạm pháp luật về đất đai và tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng. Thể chế hóa các chủ trương này, ngày 24/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2026.

Theo đánh giá tại Kế hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 1020/QĐ-TTg, Nghị quyết đã kịp thời thể chế các quan điểm, chủ trương của Bộ Chính trị, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, ban hành các chính sách đặc thù để xử lý dứt điểm các vi phạm pháp luật về đất đai và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài trên phạm vi toàn quốc. Để việc thi hành Nghị quyết bảo đảm đồng bộ, thống nhất, kịp thời, hiệu quả, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Kế hoạch triển khai với các nội dung cụ thể. Quyết định số 1020/QĐ-TTg được ban hành theo đề nghị của Bộ Công an và có hiệu lực kể từ ngày ký.

Những nội dung cơ bản của Nghị quyết số 29/2026/QH16

Nghị quyết số 29/2026/QH16 điều chỉnh hai nhóm vấn đề lớn. Thứ nhất, xử lý vi phạm pháp luật về đất đai tại các dự án, công trình vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, không tham nhũng, xảy ra trước ngày 01/8/2024 (ngày Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực). Thứ hai, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài trước thời điểm này. Đối tượng áp dụng là các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hai nhóm vấn đề nêu trên. Điểm đáng chú ý là Nghị quyết không tự động áp dụng cho mọi vi phạm xảy ra trước ngày 01/8/2024. Cơ quan có thẩm quyền phải xem xét từng trường hợp cụ thể, làm rõ vai trò, động cơ, mục đích, nguyên nhân vi phạm, mức độ thiệt hại, kết quả khắc phục hậu quả cũng như hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án. Nghị quyết cũng không được sử dụng để xem xét lại các bản án hình sự hoặc quyết định kỷ luật đã có hiệu lực pháp luật.

Về chính sách hình sự, Nghị quyết quy định trường hợp không truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện: hành vi không có yếu tố tham nhũng; vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội hoặc quốc phòng, an ninh; dự án đã hoàn thành, mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước; không có khiếu nại, tố cáo hoặc khiếu nại, tố cáo đã được giải quyết dứt điểm. Trường hợp có thất thoát, lãng phí tài sản của Nhà nước thì ngoài các điều kiện trên còn phải khắc phục toàn bộ hậu quả. Đối với dự án đang thực hiện, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng còn khả năng khắc phục, Nghị quyết cho phép tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tổ chức, cá nhân thực hiện cam kết khắc phục theo tiến độ. Đi kèm là các biện pháp về tố tụng và thi hành án như không khởi tố vụ án; tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án; hoãn chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt và xóa án tích theo quy định.

Bên cạnh đó, Nghị quyết có quy định về xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân vi phạm pháp luật về đất đai nhưng không tham nhũng; đồng thời quy định các cơ chế đặc thù để đưa đất đai vào khai thác, sử dụng hiệu quả, xử lý các nghĩa vụ tài chính, tạo điều kiện để các dự án tồn đọng được tiếp tục triển khai. Việc xử lý vi phạm pháp luật về đất đai theo Nghị quyết được thực hiện đến hết ngày 01/5/2029; cơ chế tháo gỡ cho các dự án tồn đọng, kéo dài được thực hiện đến hết ngày 01/5/2031.

Mục đích, yêu cầu: phân công nhiệm vụ theo tinh thần “06 rõ”

          Kế hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 1020/QĐ-TTg đặt ra ba mục đích. Một là, xác định đầy đủ, toàn diện các công việc, nhiệm vụ và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan trong việc triển khai thi hành Nghị quyết, bảo đảm kịp thời, thống nhất và hiệu quả, tránh lãng phí nguồn lực. Hai là, phân công nhiệm vụ cho cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp theo quan điểm “06 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ kết quả. Ba là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, tổ chức, cá nhân có liên quan, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động, góp phần đưa các cơ chế, chính sách đặc thù của Nghị quyết sớm đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Cùng với đó, Kế hoạch đặt ra bốn yêu cầu. Việc triển khai phải bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Nội dung công việc phải khả thi, phù hợp với thực tiễn, gắn với trách nhiệm của cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp. Đặc biệt, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị được giao nhiệm vụ chịu trách nhiệm toàn diện, chủ động triển khai và thực hiện trách nhiệm giải trình về tiến độ, kết quả thực hiện, việc sử dụng nguồn lực, bảo đảm chất lượng, hiệu quả, tiết kiệm, tránh lãng phí. Quá trình thực hiện phải thường xuyên được hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

09 nhóm nhiệm vụ trọng tâm

Kế hoạch xác định 09 nhóm nhiệm vụ cụ thể, mỗi nhiệm vụ đều được phân định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời gian thực hiện và sản phẩm đầu ra.

Nhiệm vụ thứ nhất: Tổ chức quán triệt, truyền thông, phổ biến Nghị quyết và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành. Ở Trung ương, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với các Ủy ban của Quốc hội, các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các địa phương tổ chức hội nghị, tọa đàm, biên soạn tài liệu phổ biến, tài liệu truyền thông. Ở địa phương, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ trì, phối hợp với các ban, ngành tổ chức hội nghị, tọa đàm, phát hành tài liệu và thực hiện các bài viết trên báo, tạp chí, phóng sự. Thời gian thực hiện trong năm 2026.

Nhiệm vụ thứ hai: Xây dựng văn bản quy định chi tiết Nghị quyết, gồm bốn nội dung. (1) Nghị định hướng dẫn cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì; nhiệm vụ này đã hoàn thành trong tháng 5/2026. (2) Văn bản hướng dẫn thực hiện cơ chế, chính sách đặc thù về hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án do Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên ngành tư pháp Trung ương, hoàn thành trong tháng 8/2026. (3) Nghị định sửa đổi, bổ sung quy định về xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức vi phạm pháp luật về đất đai nhưng không tham nhũng do Bộ Nội vụ chủ trì, hoàn thành trong tháng 7/2026. (4) Văn bản hướng dẫn xử lý kỷ luật đối với cán bộ, chiến sỹ thuộc lực lượng vũ trang vi phạm pháp luật về đất đai nhưng không tham nhũng do Bộ Công an và Bộ Quốc phòng chủ trì, hoàn thành trong tháng 7/2026.

Nhiệm vụ thứ ba: Rà soát, sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật để phù hợp với Nghị quyết. Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng rà soát các văn bản thuộc lĩnh vực quản lý của mình, thời hạn rà soát chậm nhất ngày 30/8/2026. Các bộ, cơ quan ngang bộ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp gửi danh mục văn bản cần sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ, ban hành mới về cơ quan có thẩm quyền trong tháng 6/2026.

Nhiệm vụ thứ tư: Cập nhật Nghị quyết và các văn bản hướng dẫn vào Bộ pháp điển, tại các đề mục hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án hình sự, đất đai và đầu tư. Bộ Công an, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính chủ trì, thực hiện trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Nhiệm vụ thứ năm: Tổ chức hội nghị, tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ về các nội dung của Nghị quyết, do Bộ Công an và Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan, thực hiện trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Nhiệm vụ thứ sáu: Hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ; tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị; kiểm tra, đôn đốc, theo dõi tình hình thi hành Nghị quyết. Nhiệm vụ này do Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng và Thanh tra Chính phủ chủ trì, thực hiện thường xuyên.

Nhiệm vụ thứ bảy: Tổ chức thực hiện các nội dung của Nghị quyết. Các bộ, ngành, địa phương căn cứ chức năng, nhiệm vụ khẩn trương, nghiêm túc thi hành Nghị quyết. Thanh tra Chính phủ tổ chức thanh tra tại các dự án tồn đọng, kéo dài và kịp thời trao đổi kết quả để các bộ, ngành, địa phương làm căn cứ xử lý. Bộ Tài chính chủ trì tổng hợp khó khăn, vướng mắc do các địa phương rà soát, báo cáo, phối hợp nghiên cứu, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý.

Nhiệm vụ thứ tám: Sơ kết, tổng kết việc thi hành Nghị quyết, do Bộ Công an và Bộ Tài chính chủ trì, thực hiện định kỳ hằng năm hoặc đột xuất theo đề nghị của cơ quan, người có thẩm quyền.

Nhiệm vụ thứ chín: Báo cáo về tổ chức thi hành Nghị quyết, do Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, thực hiện định kỳ hằng năm hoặc đột xuất.

Người đứng đầu địa phương chịu trách nhiệm, không để sót dự án tồn đọng

Một trong những điểm nhấn của Kế hoạch là đề cao trách nhiệm của chính quyền địa phương. Theo đó, người đứng đầu các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức thi hành Nghị quyết; khẩn trương rà soát các dự án, xác định vấn đề vướng mắc cụ thể và thẩm quyền xử lý để chủ động giải quyết hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền giải quyết.

Việc tháo gỡ phải gắn với thực hiện Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia, vay, trả nợ công và đầu tư công trung hạn 05 năm 2026 - 2030, gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”. Kế hoạch yêu cầu rõ: không để xảy ra trường hợp còn có dự án tồn đọng nhưng không được tổng hợp, xem xét xử lý, tháo gỡ.

Đối với các dự án nằm ở khu vực trọng yếu, ven biển, biên giới, nhạy cảm về quốc phòng, an ninh, đối ngoại hoặc dự án có yếu tố nước ngoài, địa phương phải trao đổi với Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và các cơ quan liên quan trước khi quyết định xử lý, tháo gỡ khó khăn theo thẩm quyền. Quy định này nhằm bảo đảm việc khơi thông các dự án luôn đi đôi với giữ vững quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia.

Phân công trách nhiệm cụ thể cho các bộ, ngành

Để tổ chức thực hiện, Kế hoạch phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng cơ quan:

Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Tài chính giúp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương thực hiện Kế hoạch đúng tiến độ và báo cáo kết quả.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính tham mưu ban hành Nghị định hướng dẫn cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ chủ trì xây dựng, ban hành văn bản hướng dẫn xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức vi phạm pháp luật về đất đai nhưng không tham nhũng.

Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ Quốc phòng rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các quy định liên quan đến lực lượng vũ trang cho phù hợp với Nghị quyết.

Tổng Thanh tra Chính phủ chủ trì xây dựng, triển khai kế hoạch thanh tra, kiểm tra các dự án, công trình, trọng tâm là các dự án tồn đọng, kéo dài, làm căn cứ áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù.

Bộ Tài chính và cơ quan tài chính địa phương tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt dự toán, bảo đảm đủ, kịp thời kinh phí triển khai Kế hoạch.

Các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các cấp chủ động xây dựng kế hoạch triển khai hoặc lồng ghép vào kế hoạch triển khai các văn bản liên quan, lưu ý các nhiệm vụ về nguồn nhân lực thực hiện nội dung phân cấp, phân quyền theo Nghị quyết.

Kế hoạch cũng đề nghị Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp triển khai thi hành Nghị quyết và ban hành văn bản hướng dẫn theo thẩm quyền; đề nghị Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối hợp tuyên truyền, phổ biến Nghị quyết và chỉ đạo triển khai Kế hoạch trong phạm vi thẩm quyền.

Về kinh phí, việc thực hiện Kế hoạch được bố trí từ nguồn ngân sách nhà nước hằng năm của các bộ, cơ quan, địa phương theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác. Việc quản lý, sử dụng kinh phí phải tuân thủ các quy định về ngân sách nhà nước, đấu thầu, đầu tư công và quy định pháp luật có liên quan.

Xử lý nghiêm minh, nhân văn và khơi thông nguồn lực phát triển

Việc ban hành Nghị quyết số 29/2026/QH16 và Kế hoạch triển khai thi hành theo Quyết định số 1020/QĐ-TTg thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc xử lý dứt điểm những tồn tại kéo dài, khơi thông nguồn lực đất đai đang bị “đóng băng”, góp phần chống lãng phí và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế. Các cơ chế đặc thù vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật đối với những hành vi tham nhũng, vụ lợi, vừa thể hiện tinh thần nhân văn, khuyến khích khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản cho Nhà nước, đồng thời bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Cần nhấn mạnh rằng cơ chế đặc thù không đồng nghĩa với việc bỏ qua vi phạm. Mỗi trường hợp đều phải được xem xét cụ thể, đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định; các hành vi có yếu tố tham nhũng vẫn bị xử lý nghiêm theo pháp luật. Tổ chức, cá nhân có liên quan cần chủ động phối hợp với cơ quan có thẩm quyền, nghiêm túc thực hiện các cam kết khắc phục hậu quả để được xem xét áp dụng chính sách theo đúng quy định.

Để Nghị quyết sớm đi vào cuộc sống, các cơ quan, đơn vị, địa phương cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến bằng nhiều hình thức phù hợp, giúp cán bộ, công chức, doanh nghiệp và Nhân dân hiểu đúng, hiểu đầy đủ mục đích, ý nghĩa, nội dung của các cơ chế, chính sách đặc thù; qua đó tạo sự đồng thuận xã hội, chung tay tháo gỡ các điểm nghẽn, đưa nguồn lực đất đai trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.